ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ની શરૂઆત સાથે દેશના સામાન્ય લોકોના બેંકિંગ, બચત, ડિજિટલ ચુકવણી અને ઘરગથ્થુ ખર્ચ સાથે જોડાયેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ નિયમોમાં ફેરફાર થયો છે. આ ફેરફારોમાં ભારતીય એકીકૃત ચુકવણી વ્યવસ્થા, એટીએમમાંથી નાણાં ઉપાડવાના નિયમો, મોટી મુદતી થાપણ, રાંધણ ગેસની સબસિડી અને રાષ્ટ્રીય પેન્શન વ્યવસ્થાને લગતા નિયમો સામેલ છે. કેટલાક ફેરફારો પહેલી ઓક્ટોબરથી લાગુ થયા છે, જ્યારે વેપારી સંબંધિત એકીકૃત ચુકવણી શુલ્કનો ફેરફાર ૧૫ ઓક્ટોબરથી લાગુ થવાનો છે.
સૌથી વધુ ચર્ચામાં રહેલો ફેરફાર એકીકૃત ચુકવણી વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલો છે. ૧૫ ઓક્ટોબરથી બે હજાર રૂપિયાથી વધુની કેટલીક વેપારી ચુકવણીઓ પર વેપારી ડિસ્કાઉન્ટ દર લાગુ થવાનો છે. જોકે સામાન્ય વ્યક્તિથી વ્યક્તિ થતી ચુકવણી પર આ શુલ્ક લાગશે નહીં. બે હજાર રૂપિયા સુધીની વેપારી ચુકવણી પણ મફત રહેશે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર વેપારીઓ સાથે થતી લગભગ ૯૬ ટકા ચુકવણીઓ પર આ વ્યવસ્થાની અસર નહીં પડે. આ શુલ્ક ગ્રાહક પાસેથી સીધો વસૂલવાનો નથી.
એટીએમ વપરાશકર્તાઓ માટે પણ ઓક્ટોબરથી મહત્વનો ફેરફાર થયો છે. ભારતીય સ્ટેટ બેંકના પગાર ખાતાના કેટલાક ગ્રાહકોને અન્ય બેંકોના એટીએમ પર દર મહિને મળતી મફત લેવડદેવડની સંખ્યા ૧૦થી ઘટીને પાંચ થઈ છે. આ મર્યાદામાં રોકડ ઉપાડ ઉપરાંત કેટલીક બિન-નાણાકીય સેવાઓ પણ ગણાશે. મર્યાદા પૂરી થયા બાદ લાગતા શુલ્કને કારણે વારંવાર અન્ય બેંકોના એટીએમનો ઉપયોગ કરતા ગ્રાહકોના ખર્ચમાં વધારો થઈ શકે છે.
મોટી મુદતી થાપણ ધરાવતા ગ્રાહકો માટે પણ નવા નિયમો લાગુ થયા છે. ત્રણ કરોડ રૂપિયા અથવા તેનાથી વધુ રકમની મોટી મુદતી થાપણ અંગે બેંકો માટે વ્યાજદર જાહેર કરવાની નવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. બેંકોને આવા વ્યાજદર દરરોજ નિર્ધારિત સમય સુધી જાહેર કરવા પડશે. એકસરખી મોટી થાપણ માટે માત્ર અલગ શાખાના આધારે જુદા વ્યાજદર આપવાની છૂટ નહીં રહે, જોકે કેટલીક નિયામક પરિસ્થિતિઓમાં અલગ દરની જોગવાઈ રહે છે. સામાન્ય નાના થાપણદારો પર આ ફેરફારની સીધી અસર મર્યાદિત રહેશે.
રાંધણ ગેસની સબસિડી સાથે જોડાયેલા ગ્રાહકો માટે આધાર આધારિત ઓળખ ચકાસણી મહત્વપૂર્ણ બની છે. સબસિડી મેળવતા પાત્ર ગ્રાહકો માટે ઓળખ ચકાસણીની પ્રક્રિયા જરૂરી કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને સબસિડી મેળવતા પરિવારો માટે આ પ્રક્રિયા સમયસર પૂર્ણ કરવી મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે, જેથી લાભ મેળવવામાં મુશ્કેલી ન પડે.
રાષ્ટ્રીય પેન્શન વ્યવસ્થામાં પણ ઓક્ટોબરથી કેટલાક શુલ્કમાં ફેરફાર થયો છે. પેન્શન ખાતું ખોલાવવા અને સંબંધિત સેવાઓ માટે મધ્યસ્થ સંસ્થા મારફતે લેવામાં આવતા ખર્ચમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. આ ફેરફાર ખાસ કરીને નવા ખાતાધારકો અને નિવૃત્તિ માટે લાંબા ગાળે બચત કરતા લોકો માટે ધ્યાનમાં લેવા જેવો છે.
આ સિવાય ઓક્ટોબરમાં નાના બચત સાધનોના વ્યાજદર અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. ઓક્ટોબરથી ડિસેમ્બર ૨૦૨૬ના ત્રિમાસિક સમયગાળા માટે જાહેર ભવિષ્ય નિધિ, રાષ્ટ્રીય બચત પ્રમાણપત્ર, સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના અને વરિષ્ઠ નાગરિક બચત યોજના સહિતની યોજનાઓના વ્યાજદર યથાવત રાખવામાં આવ્યા છે. જાહેર ભવિષ્ય નિધિ પર ૭.૧ ટકા અને વરિષ્ઠ નાગરિક તથા સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજનાઓ પર ૮.૨ ટકા વ્યાજ યથાવત રહેશે.
આ તમામ ફેરફારોને જોતા ઓક્ટોબર સામાન્ય ગ્રાહકો માટે નાણાકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ મહિનો બની રહ્યો છે. એટીએમનો ઉપયોગ કરતા ગ્રાહકો, મોટી થાપણ ધરાવતા લોકો, ગેસ સબસિડી મેળવનારા પરિવારો અને પેન્શન માટે બચત કરતા લોકોએ પોતાના લાગુ પડતા નિયમો તપાસવા જરૂરી છે. બીજી તરફ સામાન્ય યુપીઆઈ વપરાશકર્તાઓ માટે વ્યક્તિથી વ્યક્તિ થતી ચુકવણી મફત રહેવાની છે અને મોટાભાગની નાની વેપારી ચુકવણીઓ પર પણ નવા શુલ્કની અસર નહીં પડે.
