અમેરિકા જતાં ભારતીય નાગરિકો માટે વિઝા અને સ્થળાંતર સંબંધિત નિયમો સમજવા ખૂબ જરૂરી છે. ખાસ કરીને એવા લોકો માટે, જેઓ પ્રવાસી અથવા અન્ય બિન-સ્થાયી વિઝા પર અમેરિકામાં પહોંચ્યા બાદ પોતાનો હેતુ બદલવા માંગે છે. કેટલાક સંજોગોમાં વ્યક્તિએ અમેરિકા છોડ્યા વગર પોતાના બિન-સ્થાયી દરજ્જામાં ફેરફાર કરવાની અરજી કરી શકે છે. જોકે આ સુવિધા આપમેળે મળતી નથી અને તેના માટે અમેરિકાની નાગરિકતા તથા સ્થળાંતર સેવા વિભાગની મંજૂરી જરૂરી છે.
અમેરિકાના સત્તાવાર નિયમો મુજબ, કોઈ વિદેશી નાગરિકને કાયદેસર રીતે બિન-સ્થાયી દરજ્જા હેઠળ અમેરિકામાં પ્રવેશ મળ્યો હોય અને તેણે પોતાના હાલના દરજ્જાની શરતોનું પાલન કર્યું હોય, તો કેટલીક પરિસ્થિતિમાં તે બીજા બિન-સ્થાયી દરજ્જા માટે અરજી કરી શકે છે. આ માટે સામાન્ય રીતે દરજ્જો પૂરો થાય તે પહેલાં અરજી કરવી જરૂરી હોય છે. અરજી મંજૂર થાય તો વ્યક્તિને અમેરિકા છોડ્યા વગર નવી શ્રેણીમાં રહેવાની મંજૂરી મળી શકે છે.
માની લો કે કોઈ ભારતીય નાગરિક પ્રવાસ માટે બી-૧ અથવા બી-૨ શ્રેણીના વિઝા પર અમેરિકા ગયો છે. ત્યારબાદ તેને ત્યાં અભ્યાસ કરવાની યોગ્ય તક મળે અથવા કોઈ અન્ય પાત્ર હેતુ માટે દરજ્જો બદલવાની જરૂરિયાત ઊભી થાય, તો તે યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં દરજ્જો બદલવાની અરજી કરી શકે છે. પ્રવાસી વિઝા પર અભ્યાસ કે નોકરી કરવી પોતે માન્ય નથી, તેથી નવી પ્રવૃત્તિ શરૂ કરતા પહેલાં યોગ્ય મંજૂરી મેળવવી જરૂરી છે.
આ પ્રક્રિયા માટે યોગ્ય અરજીપત્રનો ઉપયોગ કરવો પડે છે. બિન-સ્થાયી દરજ્જામાં ફેરફાર માટે ઘણી પરિસ્થિતિમાં આઇ-૫૩૯ અરજીપત્રનો ઉપયોગ થાય છે, જ્યારે કેટલીક કામ સંબંધિત શ્રેણીઓ માટે નોકરીદાતા દ્વારા અલગ અરજીપત્ર જરૂરી બની શકે છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬થી આઇ-૫૩૯ના નવા સંસ્કરણનો ઉપયોગ ફરજિયાત કરવામાં આવ્યો છે. જૂના સંસ્કરણમાં કરાયેલી અરજી સ્વીકારવામાં નહીં આવે તેવી જોગવાઈ છે.
સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે અરજી કરી દેવી અને મંજૂરી મળવી બે અલગ બાબતો છે. માત્ર અરજી દાખલ કરવાથી વ્યક્તિને આપમેળે નવી શ્રેણીમાં કામ, અભ્યાસ અથવા અન્ય પ્રવૃત્તિ શરૂ કરવાની મંજૂરી મળતી નથી. નવી સ્થિતિ સત્તાવાર રીતે મંજૂર થયા બાદ જ તેના નિયમો લાગુ પડે છે. સમયસર દાખલ કરાયેલી અરજી મંજૂર થાય તો નવી સ્થિતિ સામાન્ય રીતે મંજૂરીની તારીખથી અસરકારક બને છે.
કેટલાક વિઝા ધારકો માટે દરજ્જો બદલવાની મર્યાદા પણ છે. ઉદાહરણ તરીકે, વિઝા મુક્તિ કાર્યક્રમ હેઠળ આવેલા વ્યક્તિને સામાન્ય રીતે અંદરથી દરજ્જો બદલવાની મંજૂરી મળતી નથી. એ જ રીતે કેટલાક વિનિમય કાર્યક્રમના વિઝા ધારકો, જેમના પર બે વર્ષ પોતાના દેશમાં રહેવાની શરત લાગુ હોય, તેમના માટે પણ વિશેષ પ્રતિબંધો હોઈ શકે છે.
ભારતીય પ્રવાસીઓએ પોતાના પ્રવેશનો રેકોર્ડ અને અમેરિકામાં રહેવાની અંતિમ તારીખ ખાસ ધ્યાનથી તપાસવી જોઈએ. સમયમર્યાદા પૂરી થયા પછી અરજી કરવાથી વ્યક્તિ કાયદેસર દરજ્જો ગુમાવી શકે છે. અમેરિકાના સત્તાવાર માર્ગદર્શન મુજબ સમયસર દેશ છોડવામાં નિષ્ફળતા ભવિષ્યના વિઝા માટે પણ મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
આથી અમેરિકામાં રહેલા ભારતીય નાગરિકોએ પ્રવાસી દરજ્જાથી અભ્યાસ, નોકરી અથવા અન્ય બિન-સ્થાયી શ્રેણીમાં જવા પહેલાં પોતાની પાત્રતા, હાલની સ્થિતિ, અરજી કરવાની સમયમર્યાદા અને સંબંધિત શરતોની ચોક્કસ તપાસ કરવી જરૂરી છે. વ્યક્તિગત પરિસ્થિતિ પ્રમાણે નિયમો અલગ હોઈ શકે છે, તેથી જટિલ કેસમાં યોગ્ય સ્થળાંતર નિષ્ણાતની સલાહ લેવી વધુ સુરક્ષિત રહે છે.
